Federico Garcia LORCA

[sibel eylul]

Federico Garcia LORCA

İspanyol şair, müzisyen, ressam ve oyun yazarı Federico Garcia Lorca 5 Haziran 1899'da Granada bölgesindeki Fuente Vaqueros'ta doğdu, 19 Ağustos 1936'da Granada'da yaşamını yitirdi. Babası Granada'da toprak sahibiydi. Lorca böylece İspanyol halkını yakından tanıma olanağını buldu. Dadısından dinlediği geleneksel İspanyol baladları ve çingene öyküleri
ile büyüdü. Ailesinin daha çocuk yaşlarda satın aldığı bir kukla tiyatrosu, sanatçının tiyatroyla tanışmasına önemli bir vesile oldu. Ailenin Fuente Vaqueros'tan Granada'ya taşınmasıyla, Lorca'nın gençlik yılları çingeneler arasında şiirler yazarak ve şarkılar söyleyerek geçti. Colegio Del Sagrago Corazon des Jesus adlı Cizvit okulu'ndan sonra Granada Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girdi. Hukukun yanı sıra edebiyat, tiyatro, müzik ve resimle ilgilendi, uğraştı. 1918'de ilk kitabını yayımladı. 1919'da Madrid'e yerleşti. Madrid'de verimli bir kültür ortamı buldu; İspanyol folklorunu inceledi. Rafael Alberti, Vicente Aleixandre, Juan Ramon Jimenez, Salvador Dali, Pedro Salinas ve Luis Bunuel ile dostluk kurdu. Yayımladığı şiir kitapları müthiş ilgi uyanırdı. 1930'da Amerika'ya çağrıldı, birçok konferans verdi. 1933'te ikinci kez Amerika'ya gitti; Arjantin, Brezilya ve Uruguay'ı dolaştı. 1934'te İspanya'ya döndüğünde ortalığı karışmış buldu. Hükümet sağcıların eline geçmişti. Maden işçilerinin ayaklanması silah zoruyla bastırılmıştı. Lorca bir yandan şiirlerini yazıyor, bir yandan tiyatrolarını oynatıyordu. 1936'da solcular başa geçince birkaç ay içerisinde toplumsal durum gerginleşti. Faşistler suikastlara girişiyor, halk da bu suikastlara karşılık veriyordu. Lorca için Granada'ya dönmekten
başka çıkar yol kalmamıştı. Ama o Granada'ya döndükten bir iki gün sonra, ayaklanan Franco'cular Güney İspanya'yı ele geçirdiler ve etnik-ideolojik temizliğe başladılar. On beş bin kişiyi kurşuna dizdiler. Lorca da tutuklandı, 19 Ağustos 1936'da Falanjistler tarafından kurşuna dizildi. Federico Garcia Lorca, yüzyılının en büyük iki İspanyol şairinden biri olarak kabul edilir. Şiirde, politikada ve ahlak anlayışında modernliğin savunucusu olan Lorca, eşcinsel tercihi nedeniyle Katolik kilisesi ile arası açılmıştır. Lorca için çağdaşlarının 'en yaratıcısı, en gelenekseli ve en İspanyol'u' tanımı kullanılmaktadır.
YAPITLARI

Impresiones y paisajes (İzlenimler ve Görünümler, 1918)
Poema del cante jondo (Cante Jondo Åžiiri, 1921)
Libro de poemas (Şiirler Kitabı, 1921)
Oda a Salvador DalÃ* (Salvador Dali'ye Ode, 1926)
Canciones (Şarkılar, 1927)
Primer romancero gitano (Çingene Baladları, 1928)
Poeta en Nueva York (Åžair New York'ta, 1930)
Llanto por Ignacio Sánchez MejÃ*as (Ä°gnacio Sançez Mejiyas'a Ağıt, 1935)
Seis poemas gallegos (Altı Galiçya Şiiri, 1935)
Diván del Tamarit (Tamarit Divanı, 1936)
Sonetos del amor oscuro (Kara Sevda Soneleri, 1936)
Primeras canciones (İlk Şarkılar, 1936)

TÜRKÇE'DE FEDERİCO GARCİA LORCA
Seçme Şiirler, Çeviri: Adnan Özer, Yön Yayıncılık, İstanbul
Zambak ve Gölge, Çeviri: Kemal Özer-Gülşah Özer, Yordam Yayınları, İstanbul,1990
Seçilmiş Şiirler, Çeviri: Sabri Altınel, Adam Yayınları, İstanbul, 1996
'Cante Jondo' Şiiri, Çeviri: Sabri Altınel, Adam Yayınları, İstanbul, 1996
Federico Garcia Lorca: Bütün Şiirler (4 kitap) , Çeviri: Sait Maden, Çekirdek Yayınlar, İstanbul 1996
Ne Garip Federico Adında Olmak, Çeviri: Erdal Alova, Can Yayınları, İstanbul, 2006
Federico Garcia Lorca Bütün Şiirleri, Çeviri: Erdoğan Alkan, Varlık Yayınları, İstanbul, 2007
***
DENİZ SUYU TÜRKÜSÜ
Deniz
gülümsüyor uzaktan.
Dişleri köpükten
dudakları gök.

'Ne satarsın, deli kız,
rüzgârda memelerin? '

'Suyunu denizlerin, yiÄŸit,
suyunu denizlerin.'

'Ne taşırsın, kara oğlan,
kanınla karıştırıp? '

'Suyunu denizlerin, yiÄŸit,
suyunu denizlerin.'

'Bu tuzlu gözyaşları, ana,
nerden gelirler? '

'Ağlarım suyunu denizlerin, yiğit,
suyunu denizlerin.'

'Bu derin sızı, gönül,
nerden doÄŸdu oy? '

'Ne acıymış, ne acı
suları denizlerin! '

Deniz
gülümsüyor uzaktan.
Dişleri köpükten,
dudakları gök.


Federico Garcia LORCA
Çeviri:
Cevat ÇAPAN


***
SEZÄ°LMEMÄ°Åž AÅžKA GAZEL
Karnındaki karanlık manolyanın
Kimseler anlamadı kokusunu.
Acıttığını kimseler bilemedi
Dişlerinle sıktığın o aşk kurşunu.

Binlerce Acem tayı uykuya yattı
Alnının ay vurmuş alanında,
O senin kar düşmanı göğsünü
Kucaklarken dört gece kollarımla.

Bakışın, tohumların solgun dalıydı
Alçılar,yaseminler arasından,
Aradım vermek için yüreğimde
O fildişi mektupları her zaman diyen,

Her zaman: acımın bahçesi benim
Gövden her zaman, her zaman şaşırtıcı
Damarlarının kanıyla dolu ağzım,
Ağzın ölümüm için söndürdü ışığını.


Federico Garcia LORCA
Çeviri:
Ülkü TAMER

[Deniz AloÄŸlu]

SEVÄ°LLA NÄ°NNÄ°SÄ°

Deniz nedir bilmiyor
bu küçük kaplumbağa;
onu çingene doğurmuş,
atıvermiş sokağa.
Ya! denizi yok,
yo! denizi yok;
denizi yok,
salıvermişler sokağa.

Bu minnacık oğlanın
beÅŸiÄŸi yok;
babacığı marangoz,
yapıverir bir tane.

Federico Garcia LORCA
Türkçeye kazandıran: Sait Maden

[Deniz AloÄŸlu]

ÜÇ IRMAĞIN KÜÇÜK BALADI

Guadalquivir ırmağı akar
portakallar, zeytinlikler arasında.
Granada’nın iki ırmağı
Ä°ner kardan buÄŸdaya.

Ah, aÅŸk
gitti gelmez bir daha.

Nar çiçeği sakalıyla
akar Guadalquivir ırmağı;
Granada’nın iki ırmağı
birinden kan akar
öbüründen gözyaşı.

Ah, aÅŸk
savruldu rüzgârda!

Yelkenli gemiler için
bir yol vardır Sevila’da;
ve küreklere asılan iç çekmelerdir yalnızca
Granada’nın suyunda.

Ah, aÅŸk
gitti gelmez bir daha.

Guadalquivir yüksek bir kule
ve rüzgârdır portakal bahçelerinde.
Dauro ve Genil ölü kaleciklerdir
göletler üstünde.

Ah, aÅŸk
savruldu rüzgârda!

Kim der ki
çığlıkların alevini sular taşımakta!

Ah, aÅŸk
gitti gelmez bir daha.

Ey Endülüs, portakal çiçeği taşı
zeytin taşı sularına

Ah, aÅŸk
savruldu rüzgârda!

Federico Garcia Lorca

Federico Garcia LORCA
Türkçeye kazandıran: Fahri Özdemir