PDA

Orijinalini görmek için tıklayınız : Dil yaşamın aynasıdır / Sennur Sezer


emre gümüşdoğan
21-09-2007, 11:08
Dil yaşamın aynasıdır
Sennur Sezer

Bir dönemin profili nasıl çıkarılabilir?
Kuşkusuz, bu sorunun toplum bilimcilerce, siyaset bilimcilerce, iktisatçılarca verilecek sayısız yanıtı var. Ben (edebiyatçı olarak) dönemin edebiyat yapıtlarının, dönemi anlamak ve tanımlamakta/anlatmakta önemli ipuçları taşıdığına inanırım. Ama asıl yapılacak iş, o dönemde konuşulan dili, bu dile dönem boyunca eklenen yeni sözcükleri saptamaktır. Bu ***8220;dönem dilini***8221; kabaca dönem sözlüğü diye tanımlayabiliriz. Bir dönemin sözlüğü, sokakta konuşulan dili, eğitim dilini, değer yargılarını ve yaşama katılan yeni kavramları da kapsar kuşkusuz. Böylece o dönemde yaşananları daha iyi anlayabiliriz. Bir dönemin ipuçlarını en iyi veren sözcükler, kuşkusuz argo sözcüklerdir. Gizli dil denebilecek argo, gizi çabuk çözülüp ortalığa düşen ve dili zenginleştiren toplumsal bir yaratıdır. Gençlerin, kadınların, eşcinseller benzeri dışlanmışların, yasadışı/kural dışı yaşamak zorunda olanların kullanmak zorunda olduğu; kimi zaman başka dillerden ödünç alınan, kimi zaman anadildeki anlamı değiştirilmiş sözcükler...
Argo sözcüğünü çoğunlukla sokak dili/yakışıksız dil anlamında kullanıyoruz. Bu yanlış epey yaygın. Daha çok tiyatrocu olarak tanıdığımız Levent Tülek, bu konuyu odak alan bir çalışma yapmış: Lumpen Sözlüğü. Kitabının girişinde çalışmasının özelliğini ve argodan ayrımını belirtiyor:
***8220;Yerleşik bir jargon olan argodan çok ayrı bir dil lumpen dili. Köklü ve yazınsal bir değer kazanmış olan argonun kentsel yerleşik bir değeri olduğunu biliyoruz. Bu konuda Hulki Aktunç***8217;un Büyük Argo Sözlüğü (YKY) yeterince mükemmel bir çalışma zaten. Ben bu kitabın yazınsal ya da bilimsel bir tavırdan ziyade bir bakış, bir değerlendirme ve daha çok da eğlenceli eleştirel bir derleme olarak algılanmasını diliyorum. O yüzden bazı madde ve örneklerin daha çok eğlenceli ve mizahi yönünün ağır bastığı görülecek.
Yerleşik olmayan bir kültürün var ettiği bu dil, görünmez bir ağ gibi çevremizi sarmakta.***8221; Levent Tülek***8217;in bu önsözde yaptığı, lumpen ve lumpen proleterya ile ilgili yanlışlar olsa da lumpen dilin doğduğu dönemin özellikleri konusunda söyledikleri doğru/önemli:
***8220;***8216;80***8217;li yıllarda artan ve Özal döneminde doruğa çıkan umutsuz, politikasız,geçmişsiz ve geleceksiz kitlenin, günü yaşayan, köşeyi dönmek isteyen, kırla kent arasına sıkışıp kalmış insanların kodladığı bir dil bu.***8221;
Bu dilin bir bölümü gündelik hale gelmiş eski argo, bir bölümü yeni yaratı. Bence bütüne bir göz atıldığında öne çıkan kavramlardan birinin ***8220;uyuşturucu***8221; olduğu da görülüyor. Ne var ki uyuşturucu bile ***8220;beton***8221; durumuna getiriyormuş, pek kanatlandırmıyor. Bir durgunluk var. Toplumsal bir donma sanki...
Sonrası biraz acı... Örneklerin büyük bir bölümü gazete yazılarıyla televizyon tartışmalarından alınmış. Bu da en komik diyaloga bile dramatik bir anlam yüklüyor.
Okuyun bu sözlüğü. Anlamını anlamadığınız konuşmaları anlamak için. Dönemin özelliklerini saptamak için ve gülebilirseniz gülmek için.

* Lumpen Sözlüğü, Levent Tülek, Sel Yayıncılık, 135 sf.

evrensel
www.evrensel.net (http://www.evrensel.net)