emre gümüşdoğan
29-11-2006, 16:25
Türk şiirinin köşe taşları
Gültekin EMRE
Kalender kitabında, şiirin ustalarını bir araya getiriyor. Ona sorarsanız, ılhan Berk nesnelerin yalvacı; Turgut Uyar sessizliğin dinamitidir <?:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />
Maviler de Eskidi (1992), Göçebe Sevinçler (1994), Suskun Resimler Durağı (1995), Gül Küstü (1997), Kırmızı Firari (1999), Kadın Burcu (2001) ve Deli Bal (2004) Şair Arife Kalender'in yayımlanan şiir kitapları bunlar. Neredeyse iki yılda bir şiir kitabı çıkarmış. On iki yılda yedi şiir kitabı. Onun şiirdeki direnişini gösteriyor. Yeni kitabı ise on dört şair üzerine yazdığı bir inceleme: <I style="mso-bidi-font-style: normal">Şiir Irmakları. [/I]
Kalender, Şiir Irmakları'nda hem sevdiği hem de çetin ceviz gördüğü şairlerin şiirlerine eğiliyor. Böylece, toplu şiirlerini ele aldığı şairle boğuşarak, onun şiirlerine, şiir dünyasına, duruşuna, poetikasına gire çıka oluşturuyor yazılarını. Üstünde durduğu şairin gelişimini adım adım izlerken şiirindeki belli başlı izlekleri, kurguyu, ele aldığı temaları, dize yapısını, beslendiği kaynaklan da sergiliyor.
Uzun, ayrıntılı çözümlemelere girişerek oluşturduğu yazılannda Kalender, kimleri ağırlıyor peki? Yola, Ahmet Muhip Dıranas'la çıkıyor ve şu şairlerle sürdürüyor yolculuğunu: Oktay Rıfat, Behçet Necatigil, İlhan Berk, Özdemir Asaf, Arif Damar, Metin Eloğlu, Şükran Kurdakul, Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Gülten Akın, Melisa Gürpınar ve Ataol Behramoğlu.
Kim ne yazmış?
Şairlere ayrılan sayfaların başına kısa bir biyografinin, şiir kitaplarının eksiksiz bir listenin ve sevilen bir iki şiirin de örnek olarak yer vermesi bu güzel, derli toplu ve dopdolu kitaba bir seçki havası da vermiş ki, kitabı daha okunur kılmış.
Şiirin o sıkıntılı merdiveninin ilk basamağında duranlar kendilerinden önce nelerin yazıldığını bilmek isteyenler için tanı bir başvuru kitabı. Öyle ya, şiir bir ırmak gibidir ve yaşamımızda bizi besleye besleye akar durur. Geçmiş şiiri iyice bilmeden günümüz şiirine, hatta dünya şiirinin ırmaklarında yüzmek kolay mı? Kim ne yazmış, nasıl yazmış, hangi imgeleri sözcükleri kulanmış, döneminin siyasal toplumsal olayları şiirine nasİl ansıInış; bütün bunları bir bir ele alıyor Kalender. Şiir dünyasına sokulmaya çalıştığı şairin dünyasını iyice kavnyor, ders çalışır gibi şiirleri çözümlemeye çalışıyor. Bu çabadan kendisi bir şeyler öğrenirken bizim de bilgilenmemizi sağlıyor ve tadına doyulmaz bir üslupla ufkumuzu genişletiyor bir çırpıda .
Şimdi de Arife Kalender'in ele aldığı bu seçkin şairlere kısa bakışlar fırlatmaya ne dersiniz:
Dıranas, 'akşamüstleri'nin hoyratlığını, yeşil pencereden atılacak gülün yakıcılığını şiirine ağdırırken hüzünlü, yarım kalmış aşkları da, flu bir coğrafyayı da 'Ağn'da ağırlar, ya da gözler önüne serer. Oktay Rifat'ın eli İstanbul'dan Anadolu'ya uzanır ve kadınların, kızların saçlarını okşar, tarlaları çapalar, geceleri de erotik bir dünyaya ayna tutar. Ülkesinin siyasi' haritasında sesli at koşturmasa da, yoksulun,ezilmişin yanında bayrak açar. Behçet Necatigil, sorularla geliştirir, yetiştirir şiirini ve okurunu; evlerden kovmaz kimseyi, şiirin duraklarını yoklaya yoklaya yükselir. İlhan Berk, sözcüklerle resimler yapar. Nesnelerin yalvacıdır ezelden beri. Dünyaya hiç doymayacak şiir avcısı. Şiirden inmeyen ölümsüz doğa. 'Bakkallara düşmüş okul defteri' Özdemir Asaf, mistizmin kütüphanecisi, flu yaşamın teri gömleği, saklı güldeste. Arif Damar, barikatların haylaz çocuğu. Acının, kimsenin yetişemediği engelli koşucusu. Barutu şiire dönüştüren büyük barışsever. Metin Eloğlu, elin oğlu değil halkın evladı, dil cambazı, saklambacı körebeyle iç içe geçiren, insana yaşamayı sevdiren. Şükran Kurdakul, süssüz eylem, sessiz çelikten gövde, yaşamın derin ırmağı, büyük uğultu. Turgut Uyar,
sessiz1iğin dinamiti,sözcükleri silkeleyip silkeleyip yeniden sözlüğe yollayan. Edip Cansever, şiirin ağabeyi, ruha sunulan gül, oyuna buket yollayan, acılara el uzatıp bağrına basan. Cemal Süreya, tenin sözcüsü, aşkın kilimi, trenin yarım bileti, kuyunun ağzında bekleyen hüzün, adına sahip çıkan, f:ıabasının fotoğrafını yakasında taşıyan. Gülten Akın, ince şeylerin annesi, oğullarına, kızlarına şiiriyle sahip çıkan, Arka avluların gözcüsü. Melisa Gürpınar, harfler, eski resimler, unutulmuş yaşantılar devşiricisi. Ataol Behramoğlu, hüzün sağanağı, kırık aşklar şairi, beklenmeyen şimşek ..
Şiirin Irmakları / Arife KALENDER / Phoenix Yayınevi 2005/ 279 Sayfa / 11 YTL
Gültekin EMRE
Kalender kitabında, şiirin ustalarını bir araya getiriyor. Ona sorarsanız, ılhan Berk nesnelerin yalvacı; Turgut Uyar sessizliğin dinamitidir <?:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />
Maviler de Eskidi (1992), Göçebe Sevinçler (1994), Suskun Resimler Durağı (1995), Gül Küstü (1997), Kırmızı Firari (1999), Kadın Burcu (2001) ve Deli Bal (2004) Şair Arife Kalender'in yayımlanan şiir kitapları bunlar. Neredeyse iki yılda bir şiir kitabı çıkarmış. On iki yılda yedi şiir kitabı. Onun şiirdeki direnişini gösteriyor. Yeni kitabı ise on dört şair üzerine yazdığı bir inceleme: <I style="mso-bidi-font-style: normal">Şiir Irmakları. [/I]
Kalender, Şiir Irmakları'nda hem sevdiği hem de çetin ceviz gördüğü şairlerin şiirlerine eğiliyor. Böylece, toplu şiirlerini ele aldığı şairle boğuşarak, onun şiirlerine, şiir dünyasına, duruşuna, poetikasına gire çıka oluşturuyor yazılarını. Üstünde durduğu şairin gelişimini adım adım izlerken şiirindeki belli başlı izlekleri, kurguyu, ele aldığı temaları, dize yapısını, beslendiği kaynaklan da sergiliyor.
Uzun, ayrıntılı çözümlemelere girişerek oluşturduğu yazılannda Kalender, kimleri ağırlıyor peki? Yola, Ahmet Muhip Dıranas'la çıkıyor ve şu şairlerle sürdürüyor yolculuğunu: Oktay Rıfat, Behçet Necatigil, İlhan Berk, Özdemir Asaf, Arif Damar, Metin Eloğlu, Şükran Kurdakul, Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Gülten Akın, Melisa Gürpınar ve Ataol Behramoğlu.
Kim ne yazmış?
Şairlere ayrılan sayfaların başına kısa bir biyografinin, şiir kitaplarının eksiksiz bir listenin ve sevilen bir iki şiirin de örnek olarak yer vermesi bu güzel, derli toplu ve dopdolu kitaba bir seçki havası da vermiş ki, kitabı daha okunur kılmış.
Şiirin o sıkıntılı merdiveninin ilk basamağında duranlar kendilerinden önce nelerin yazıldığını bilmek isteyenler için tanı bir başvuru kitabı. Öyle ya, şiir bir ırmak gibidir ve yaşamımızda bizi besleye besleye akar durur. Geçmiş şiiri iyice bilmeden günümüz şiirine, hatta dünya şiirinin ırmaklarında yüzmek kolay mı? Kim ne yazmış, nasıl yazmış, hangi imgeleri sözcükleri kulanmış, döneminin siyasal toplumsal olayları şiirine nasİl ansıInış; bütün bunları bir bir ele alıyor Kalender. Şiir dünyasına sokulmaya çalıştığı şairin dünyasını iyice kavnyor, ders çalışır gibi şiirleri çözümlemeye çalışıyor. Bu çabadan kendisi bir şeyler öğrenirken bizim de bilgilenmemizi sağlıyor ve tadına doyulmaz bir üslupla ufkumuzu genişletiyor bir çırpıda .
Şimdi de Arife Kalender'in ele aldığı bu seçkin şairlere kısa bakışlar fırlatmaya ne dersiniz:
Dıranas, 'akşamüstleri'nin hoyratlığını, yeşil pencereden atılacak gülün yakıcılığını şiirine ağdırırken hüzünlü, yarım kalmış aşkları da, flu bir coğrafyayı da 'Ağn'da ağırlar, ya da gözler önüne serer. Oktay Rifat'ın eli İstanbul'dan Anadolu'ya uzanır ve kadınların, kızların saçlarını okşar, tarlaları çapalar, geceleri de erotik bir dünyaya ayna tutar. Ülkesinin siyasi' haritasında sesli at koşturmasa da, yoksulun,ezilmişin yanında bayrak açar. Behçet Necatigil, sorularla geliştirir, yetiştirir şiirini ve okurunu; evlerden kovmaz kimseyi, şiirin duraklarını yoklaya yoklaya yükselir. İlhan Berk, sözcüklerle resimler yapar. Nesnelerin yalvacıdır ezelden beri. Dünyaya hiç doymayacak şiir avcısı. Şiirden inmeyen ölümsüz doğa. 'Bakkallara düşmüş okul defteri' Özdemir Asaf, mistizmin kütüphanecisi, flu yaşamın teri gömleği, saklı güldeste. Arif Damar, barikatların haylaz çocuğu. Acının, kimsenin yetişemediği engelli koşucusu. Barutu şiire dönüştüren büyük barışsever. Metin Eloğlu, elin oğlu değil halkın evladı, dil cambazı, saklambacı körebeyle iç içe geçiren, insana yaşamayı sevdiren. Şükran Kurdakul, süssüz eylem, sessiz çelikten gövde, yaşamın derin ırmağı, büyük uğultu. Turgut Uyar,
sessiz1iğin dinamiti,sözcükleri silkeleyip silkeleyip yeniden sözlüğe yollayan. Edip Cansever, şiirin ağabeyi, ruha sunulan gül, oyuna buket yollayan, acılara el uzatıp bağrına basan. Cemal Süreya, tenin sözcüsü, aşkın kilimi, trenin yarım bileti, kuyunun ağzında bekleyen hüzün, adına sahip çıkan, f:ıabasının fotoğrafını yakasında taşıyan. Gülten Akın, ince şeylerin annesi, oğullarına, kızlarına şiiriyle sahip çıkan, Arka avluların gözcüsü. Melisa Gürpınar, harfler, eski resimler, unutulmuş yaşantılar devşiricisi. Ataol Behramoğlu, hüzün sağanağı, kırık aşklar şairi, beklenmeyen şimşek ..
Şiirin Irmakları / Arife KALENDER / Phoenix Yayınevi 2005/ 279 Sayfa / 11 YTL